گاز های گلخانه ای و گرمایش جهانی
(به بهانه فرارسیدن هفته هوای پاک)
گرمایش جهانی چیست؟
آنچه این روزها از آن به عنوان گرمایش جهانی (Global warming) نام برده میشود در حقیقت افزایش طبيعي ويا انسان گسيخته میانگین درجه حرارت زمین در نزدیکی سطح آن است. تحقیقات دانشمندان نشان میدهد در طول یکصد سال گذشته میانگین دمای هوا در نزدیکی سطح زمین بین 0.18 تا 0.74 درجه سانتیگراد افزایش یافته است.
آنها بر اين نكته تاكيد كرده اند كه بیشتر افزایش دمایی که از اواسط قرن بیستم در کره زمین مشاهده شده، مربوط به گازهای گلخانهای است که انسانها تولید کردهاند.
اثر گلخانه ای چيست ؟
اثر گلخانه ای ( The Greenhouse Effect) ٬ یک پدیده طبیعی است که از میلیونها سال قبل در زمین و سایر کرات منظومه شمسی در حال انجام بوده است و اكنون نيز جريان دارد. اما تعادل این روند طبیعی با فعالیت های انسانی(anthropogenic) و به خصوص فعاليت هاي صنعتي به هم خورده ٬ و امروزه به عنوان یک مشکل زیست محیطی که منجر به گرمایش جهانی شده تلقی میشود .
گازهاي گلخانه اي چگونه باعث اثر گلخانه اي مي شوند؟
نور خورشید که به زمین می رسد ٬ اتمسفر و سطح زمین را گرم میکند . اتمسفر زمین حرارت آن را به صورت تابش های مادون قرمز باز می تاباند. این بازتاب ها توسط گازهای گلخانه اي مجددآ جذب شده و اتمسفر را گرم میکند . این به دام اندازی گرما شبیه به کار گلخانه است. به همين دلیل به این فر ایند اثر گلخانه ای می گویند . اما فرآیند اصلی گرم کننده در گلخانه محدودیت سرد شدن آن از طریق محدودیت چرخش هوا (باد) به علت بسته بودن محفظه شیشه ای است و با آنچه در اتمسفر رخ میدهد متفاوت است ٬ به همین دلیل بهتر است پدیده گلخانه ای را اثر هواسپهری بنامند.
مهمترين گازهاي گلخانه اي عبارتنداز :
1) دي اكسيد كربن 2) متان 3) كلروفلوركربن ها ۴)اكسيد نيتروژن 5) ازن 6) بخار آب
در اين بين دي اكسيد كربن بيشترين سهم را در اثر گلخانه اي دارد. گاز کربنیک از راههای متعددی وارد اتمسفر میشود که در راس آنها سوزاندن سوخت های فسیلی توسط انسان است. ۵۰تا۶۰٪ اثر گلخانه ای مربوط به گاز کربنیک است که در ارتباط با مسئله گرمایش جهانی توجه بسیاری را به خود جلب کرده است.
انسان با قطع درختان ٬ سوزاندن سوخت های فسيلی و تبدیل سنگ آهک به سیمان مو جب بر هم زدن چرخه کربن و در نتیجه افزایش Co2 شده است. در رابطه با متان مشخص شده که تالاب ها ( تجزیه مواد گیاهی توسط باکتری های بی هوازی در تالاب های آب شیرین ) ٬ موریانه ها ( طی مراحل فر آوری چوب) و باز دم نشخوار کنندگان پس از گوارش ، سهم عمده ای در رها سازی این گاز دارد. در بین فعالیت های انسانی میتوان به شالی کاری ( فعالیت های بی هوازی شالیزارهای غرقاب آزاد) ٬ سوزاندن هیزم و پرورش گاو اشاره نمود.
اگر به انتشار گاز های گلخانه ای به خصوص گاز کربنیک همچنان ادامه دهیم انتظار می رود که میانگین دمای زمین تا سال ۲۰۳۰ ٬ ۱ تا ۲ درجه سانتیگراد افزایش یابد به طوری که تغیيرات نواحی قطبی به طور عمده ای بیش از این خواهد بود و پس از ذوب شدن یخهای قطبی و افزایش سطح آب اقیانوس ها ٬ مناطق ساحلی و زمین های کشاورزی زیادی زیر آب فرو روند.
لذا بايد تدابيري را براي كاهش اين گازها انديشيد. يكي از راه هاي كاهش اين گازها، استفاده از انرژی های تجدید پذیر به جای سوخت های فسیلی است.
کدامیک گاز گلخانه ای بیشتری آزاد میکند ؟
اتومبیلهای مصرف کننده سوخت فسیلی یا دامپروری صنعتی؟
تخمین زده میشود که دامپروری ۹٪ از گاز دی اکسید کربن آزاد شده از فعالیتهای انسانی را تولید می کند٬ ولی این صنعت گاز گلخانه ای دیگری را نیز تولید می کند که اثرات زیست محیطی زیانبار تری دارد: ۶۵ ٪ از کل گاز اکسید نیترو تولید شده توسط فعالیتهای بشری به دامپروری صنعتی تعلق دارد!
بعلاوه تخمین زده شده که ۳۷٪ کل گاز متان تولید شده توسط فعالیتهای انسان از دامپروریهای صنعتی آزاد می گردد.
پیمان کیوتو: معاهدهای در مورد کاهش گازهای گلخانهای
بر اساس این پیماننامه، کشورهای توسعه یافته از جمله ژاپن ملزم شدند که میزان خروج گازهای گلخانهای خود را تا سال 2012 میلادی تا 5.2 درصد کاهش دهند. مبنای این کاهش میزان تولید گاز گلخانهای در سال 1990 در آن کشورها بود.براساس برنامههاى سازمان بینالمللى محیط زیست UNEP تا سال ۲۰۱۲ باید ۳۶ کشور صنعتى این پیماننامه را امضا کنند و با اجراى این برنامه دى اکسید کربن یکى از مهمترین گازهاى سازنده گازهاى گلخانهاى ۴۰ بار در سطح جو کمتر خواهد شد.
تاکنون 140 کشور این پیمان را امضا کردهاند اما هنوز آمریکا و استرالیا به آن نپیوستهاند.
تغييرات اقليمي توسط بشر :
هر چند با توجه به ابعاد زمين، بعيد به نظر مي رسد كه بشر قادر به ايجاد چنين تغييراتي باشد ولي چنين تغييري توسط او صورت پذيرفته است. علت اصلي اين امر رشد جمعيت و پيشرفت فن آوري و در نتيجه افزايش تقاضاي جامعه براي حاملهاي انرژي است كه در قرن اخير بيش از 4 درصد رشد داشته است. هم اكنون قسمت اعظم اين انرژي به سوختهاي فسيلي متكي است و چنانچه همين روند در افزايش ميزان تقاضا و مصرف انرژي ادامه يابد، در چند دهة آينده تغييرات اقليمي شديدي به صورت گرمايش جهاني به وقوع خواهد پيوست.
امروزه تغيير اقليم يك موضوع اصلي در مجامع علمي ودر ميان نشريات است . دانشمندان علل و ماهيت تغييرات اقليمي را در سطح كلان به دو دسته تقسيم كرده اند:
1)عوامل طبيعي مثل فوران هاي آتش فشاني و اثر سرد كنندگي ناشي از ذرات معلق منتشر شده از از اين آتشفشان ها ،سيكل فعاليت هاي خورشيدي و....
2)عوامل انسان ساخت مثل انتشار گازهاي گلخانه اي به علت فعاليت هاي وسيع صنعتي و كشاورزي، مصرف فزاينده سوخت هاي فسيلي و.....
گرمایش جهانی و تغییر اقلیم هر دو بر محیط زیست و زندگی بشر اثر می گذارند. پیش بینی می شود که تغییرات اقلیم در آینده باعث گرمایش جهانی، بالا رفتن سطح دریا و افزایش حوادث آب و هوایی شود و به نظر می رسد که گرمایش جهانی اثرات ناخوشایند فراوانی بر زندگی انسانها و جانوران روی آن میگذارد و باعث مي شود كه اکوسیستم ها به طور ویژه ای از این تغییرات آسیب ببینند. با گرم شدن زمین، یخهای قطبی آب میشوند، سطح آب دریاها بالا میآید و فصلها شدت بیشتری میگیرند. یعنی زمستانها سردتر از همیشه خواهد بود و تابستانها نيز گرم و خشک تر مي شود. این ماجرا بر کشاورزی که یکی از کلیدیترین صنایع موجود روی زمین است، تاثیر ناخوشایند میگذارد. دانشمندان پیشبینی در مورد اثرات سوء گرمایش جهانی را تا آنجا پیش بردهاند که میگویند با گرم شدن تدریجی زمین، به زودی نوع محصولات کشاورزی زمینها هم تغییر خواهد کرد.
نتيجه:
تغييرات اقليمي اثرات وسيعي بر ساختار جوامع و شالوده تمدن هاي انساني دارد . تغييرات اقليمي نه تنها بخش كشاورزي و سلامتي انسان را متاثر مي سازد بلكه بر بخش هاي ديگر از قبيل فضاهاي سكونت گاهي، انرژي، حمل و نقل، صنعت و محيط زيست و ساير بخش هاي بنيادين زندگي بشر اثر گذار است.
بايد بدانيم كه تغييرات اقليمي، توليدات غذايي جهان را به ويژه در كشورهاي كمتر توسعه يافته و در حال توسعه به طور جدي تري تهديد مي كند كه نتيجه اين تهديد نيز تبعات شديد اقتصادي و،اجتماعي،سياسي و فرهنگي را در پي خواهد داشت. لذا اميد داريم كه به اهتمام عمومي و مشاركت جدي در كاهش اثرات ناشي از تغيير اقليم گام برداريم. به ياد داشته باشيم كه :
(( زندگی ما در دست طبیعت است و زندگی طبیعت در دست ما )).
آيا ميدانيد:
-
گازهاي گلخانه اي انرژي خورشيد را در درون اتمسفر محبوس مي كنند و به گرماي متصاعد شده اجازه خروج نمي دهند.
-
سوزاندن سوخت هاي فسيلي مانند زغال سنگ، گاز طبيعي و نفت ،مقادير زيادي گاز گلخانه اي توليد مي كنند.
-
هرچند کشورهای توسعه یافته بیشترین میزان تولید گازهای گلخانهای را دارند، اما کشورهای در حال توسعه بیشترین آسیب اقتصادی را از گرم شدن زمین میبینند.
-
گرم شدن کره زمین، در سال ۲۱۰۰ باعث خشکسالی شدید، گرمای سوزان و طوفانهای وحشتناک خواهد شد.
-
دماي زمين از صد سال گذشته يك درجه فارنهايت افزايش داشته است.
-
گرمايش زمين در 50 سال گذشته به دليل فعاليت هاي انساني بوده است.
-
از 100 سال گذشته سطح آب هاي آزاد 4 تا 8 اينچ افزايش يافته است.
-
سهم آمريكا در توليد گازهاي گلخانه اي كل جهان در سال 1997، 20 درصد بوده است.
