در مورد يوزپلنگ بدانيم!
يوزپلنگ آسيايي يكي از گونه هاي در خطر انقراض جهان است كه تنها جمعيت محدودي از آن در ايران باقي مانده است اين گونه منحصر به فرد هم اكنون تحت حمايت سازمان محيط زيست و برنامه محيط زيست سازمان ملل قرار دارد. با توجه به گزارش اخير افراد محلي شهرستان آباده مبني بر ديدن يوزپلنگ توجه شما را به اين مطلب جلب مي نماييم!
يوزپلنگ از خانواده گربه سانان به شمار مى آيد كه به دليل داشتن دست و پايى بلند، بدنى كشيده و باريك و سينه اى فراخ تا حدود زيادى به سگ هاى تازى شبيه است. رنگ بدن يوز نخودى است و خالهاى ريز و درشتى آن را پوشانده است.
تفاوت یوزپلنگ با پلنگ!
بسيارى از مردم يوز را با پلنگ اشتباه مى گيرند، اما تفاوت بارز اين دو گونه در شكل خالهايشان است. در يوز خالها توپر و گرد است، در حالى كه خالهاى پلنگ درشت و توخالى و گل مانند است. وجود نوار سياه رنگى كه از گوشه چشم يوز تا دهان امتداد يافته و به "خط اشك" معروف است نيز از مشخصات بارز يوز به شمار ميايد که پلنگ این خط را ندارد. فرق دیگر یوز پلنگ با پلنگ این است که یوز پلنگ در پشت گردن یال دارد ولی پلنگ ندارد.
يوز سر كوچكى دارد و چشمانش براى بهتر ديدن از پشت بوتهها، نسبتاً بالا قرار گرفتهاند.
يوزپلنگ آسيايى در طبيعت حدود ۱۲ سال زندگى مى كند. يوز ماده مى تواند يك تا هشت مرتبه بين سه تا چهار نوزاد به دنيا بياورد. نوزاد يوز تا ۲۰ ماهگى بايد در كنار مادر باشد تا نحوه شكار و گرفتن طعمه را آموزش ببيند.
يوزپلنگ يك گربه سان است؛ گربه اى كه سرى گرد و كوچك و گربه مانند و بدنى شبيه به سگ دارد؛ دست و پا و بدنى بلند و كشيده. مانند سگ ها شكارش را تعقيب مى كند؛ بر خلاف گربه هايى مانند ببر و پلنگ كه به كمين كردن معرف هستند.
بدن يوزپلنگ از مو هايى زبر و به رنگ نخودى تا زرد روشن پوشيده شده كه روى آن تعداد زيادى خال هاى سياه رنگ تو پر نقش بسته تعداد خال هاى روى بدن هر يوزپلنگ آفريقايى به بيش از سه هزار عدد مى رسد، ولى تعداد آن در يوزپلنگ آسيايى (ايرانى) كمتر است، چون خال هاى آن بزرگ تر و در نتيجه تعداد آن كمتر است. يوزپلنگ هاى آفريقايى و ايرانى تفاوت هاى ديگرى هم با هم دارند.
يوزپلنگ ايرانى نسبت به يوزپلنگ آفريقايى داراى هيكل بزرگ تر و رنگش روشن تر است. به همين خاطر خيلى زيبا تر از يوزپلنگ آفريقا و در عين حال خيلى كمياب است. به همين خاطر در حال حاضر كارشناسان گوناگون از سر تا سر ايران و جهان بر روى آن تحقيق مى كنند.
اين حيوان كه بر خلاف اسمش كه ممكن است براى خيلى ها وحشت ايجاد كند، خيلى آرام است. يعنى امكان دارد شما يك روز در طبيعت شانس داشته باشيد كه يوزپلنگ را از فاصله يكى دو مترى ببينيد، ولى اين حيوان كوچكترين آسيبى به شما نرساند وخيلى راحت بتوانيد از آن عكس بگيريد و يا تماشايش كنيد، حنى مى بينيد اين حيوان پس از مدتى بلند مى شود و مي رود، ولى متأسفانه خيلى ها فكر مى كنند كه يوزپلنگ وحشى است و آن را مى كشند. به همين خاطر يكى از كار هايى كه ما بايد انجام دهيم اين است كه يوزپلنگ را به مردم بشناسانيم و بفهمانيم كه ما در ايران هم يوزپلنگ داريم و بايد نسيت به آن حساس باشيم. به خصوص مردم روستاها و شهر هاى نيمه شرقى ايران، يعنى مناطق بيابانى و كويرى كه منطقه ى زندگى يوزپلنگ هاست، و خيلى هايشان از وجود چنين حيوان ارزشمندى آگاه نيستند و يا آن را وحشى مى دانند و مى كشند!
خط اشك يوزپلنگ نوار سياهى است كه از گوشه ى چشم تا خارجى دهان آن ادامه دارد و با جذب نور خورشيد از انعكاس نور جلوگيرى مى كند و با كم كردن زنندگى نور خورشيد، درست مانند عينك آفتابى، از چشمان يوزپلنگ محافظت مى كند. خط اشك يكى از راه هاى شناسايى يوزپلنگ در ميان گربه هاى خالدار ديگر است.
برخلاف تصور اكثر مردم، يوزها حيوانات آرامى هستند و هرگز به دامهاى اهلى حمله نمىكنند.
لوک هانتر ، بیولوژیست و خبره یوز، در مورد سرعت این حیوان می گوید،بالاترین حد سرعت یوز 10کیلومتر(65 مایل) در ساعت و حتی در گزارشاتی تا 115 کیلومتر در ساعت اعلام شده است.وقتی یوز در پی شکار آهو خیز بر می دارد به درجه ای از سرعت می رسد که بیننده تصور می کند آخرین حد وتوان اوست اما در همان زمان، گویی با عوض کردن یک دنده درونی (کاری که در فیزیک جسمی این گربه انجام می شود) ناگهان سرعتش افزایش می یابد، به راستی شگفت انگیز است.در سرعت های بالا یوز در هر گام 25 فوت (حدود 8 متر) خود را به جلو پرتاب می کند و حرکتش آنقدر سریع می شود که باچشم غیر مسلح پیگیری و تشخیص او دشوار است : هرگام 25 فوت و 4 گام درهرثانیه !(به عبارتی در هر ثانیه 32 متررا طی میکند)هانتر می افزاید :پاهای بلند و بدن کشیده یوز برای چنین سرعتی تدارک شده است و کل اجزای بدن او طوری طراحی شده که بتواندبه این سرعت باور نکردنی برسد.
تطابق طبیعت و فیزیک این حیوان برای این سرعت در همه اعضا و اندام او وجود دارد .ستون فقرات قابل انعطاف او در میان حیوانات بلندترین است .شانه های بلند و عضلانی و ران های نیرومند پاهای پسین او بی نظیر است . بدن لاغر و کشیده و پنجه های بیرون زده و کف پنجه های برامده برای این سرعت ساخته شده و علاوه بر این هیات ظاهری ،قفسه بزرگ سینه و ریه های نیرومند وهمچنین قلب بزرگ با شریان های گشاده امکان رسانیدن حداکثر اکسیژن را به او فراهم ساخته است.منبع : فصلنامه حفاظت شکار و طبیعت
